Jan van Oudheusden geeft op maandag 14 september 2026 bij heemkundekring Schijndel een lezing over 700 jaar Zwanenbroeders in ‘s-Hertogenbosch. De lezing is in Het Spectrum aan de Steeg 9 in Schijndel en begint om 20.00 uur. De toegang is gratis voor leden van de heemkundekring, voor niet-leden bedraagt de entree 5 euro.
‘Geloven in vriendschap’is de titel van de lezing. In 1318 stichtte een groepje geestelijken in de Bossche Sint-Jan een religieuze broederschap. Samen vereerden zij met gezang en gebed de Moedermaagd Maria. Hun initiatief groeide uit tot een religieus, maatschappelijk en cultureel instituut van de eerste orde dat in het laatmiddeleeuwse ’s-Hertogenbosch een toonaangevende rol vervulde. Maar ook buiten de stad had de broederschap een bijzondere reputatie. Vele tienduizenden, uit alle delen van de Nederlanden en ook ver daarbuiten, sloten zich aan.
Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd de broederschap omgevormd tot een sociëteit van notabelen, van wie de helft katholiek en de andere helft gereformeerd. Ruim drie eeuwen hadden de broeders in vriendschap hun geloof beleden. Voortaan zouden zij vooral hun geloof in vriendschap belijden. De Illustre Lieve Vrouwe Broederschap, ook wel bekend als de Zwanenbroeders, vierde in 2018 het 700-jarig bestaan. Daarmee is het een van de oudste nog bestaande verenigingen in Nederland. Zij telt vorstelijke personen onder haar leden, onder wie prinses Beatrix en koning Willem-Alexander.
In deze lezing wordt uiteengezet hoe het dubbele begrip ‘Geloven in vriendschap’ in de loop van zeven eeuwen vorm en inhoud heeft gekregen. Daarbij is vooral veel aandacht voor de rijke culturele bloei van de broederschap in de late middeleeuwen.
Jan van Oudheusden was vele jaren provinciaal historicus van Noord-Brabant en vanaf 2008 als onderzoekmedewerker verbonden aan de leerstoel Cultuur in Brabant van de Universiteit van Tilburg. Hij publiceerde diverse boeken en bij zijn pensionering in 2014 werd hem door het provinciebestuur van Noord-Brabant de provinciale onderscheiding ‘de Hertog Jan’ toegekend.
foto boven: Het gebouw van de Zwanenbroeders in Den Bosch.
